Direct naar de inhoud
Vraag een demo aan

Wetenschappelijke achtergrond

Mentale gezondheid in VR: wat weten we?

Virtual Reality wordt steeds vaker onderzocht als hulpmiddel voor mentaal welzijn. Hier lees je wat onderzoek laat zien, hoe Dream Fiction daarop aansluit, en waar de grenzen van de huidige kennis liggen.
Illustratie van een oplichtend brein in paarse en oranje tinten

In het kort

  • VR-ontspanning laat in meerdere studies kortetermijneffecten zien op ervaren stress, met hoge acceptatie.
  • Voor depressieve klachten groeit het onderzoek, maar zijn meer gecontroleerde studies met grotere groepen nodig.
  • Het sterkste bewijs voor VR-therapie ligt tot nu toe bij angststoornissen, onder begeleiding van behandelaars.
  • Onderzoek naar VR in het algemeen zegt niet automatisch iets over Dream Fiction. Onze ervaringen zijn nog niet klinisch gevalideerd.

De uitdaging van vandaag

We leven in een wereld die altijd doorgaat. Werk, sociale media, meldingen en verwachtingen vragen voortdurend om aandacht, met weinig ruimte om écht stil te staan. Die constante stroom aan prikkels draagt bij veel mensen bij aan stress, vermoeidheid en mentale overbelasting.

Tegelijk ervaren veel mensen drempels om hulp te zoeken. Denk aan wachttijden, stigma rondom mentale zorg, of een aanbod dat niet aansluit bij hun moment, locatie of behoefte. Daarom groeit de belangstelling voor laagdrempelige, veilige en flexibel inzetbare middelen, als eerste stap of als aanvulling op bestaande zorg.

VR als medium: immersie en aanwezigheid

Ons brein is gemaakt om af te wisselen tussen inspanning en herstel. Rust is geen luxe, maar een wezenlijk onderdeel van mentale gezondheid. Virtual Reality kan je onderdompelen in een andere omgeving. Onderzoekers spreken van immersie (de mate waarin de technologie je zintuigen omringt) en presence (het gevoel er echt te zijn).

Doordat afleidingen van buitenaf naar de achtergrond gaan, kan er ruimte ontstaan voor focus, ontspanning en beleving. Een virtuele omgeving is bovendien ontworpen en afgebakend: wat je ziet en hoort, is met zorg samengesteld.

Dream Fiction combineert daarvoor:

  • Diepgaande, immersieve visuele werelden
  • Soundscapes die aansluiten bij sfeer en aandacht
  • Begeleide reflectie als brug naar bewustwording
  • In een latere fase mogelijk biofeedback, zoals hartslag en ademhaling. Dit is toekomstvisie en nog niet beschikbaar.

Onderzoek

VR bij stress en burn-outklachten

Onderzoek in deze richting loopt uiteen van fysiologische metingen (zoals hartslag) tot interviews en systematische reviews. De resultaten zijn overwegend positief voor de korte termijn, vaak bij zorgprofessionals en andere hoog-belaste groepen. Veel studies zijn klein of hebben geen controlegroep.

  • Gerandomiseerde studie51 zorgprofessionals

    Soh e.a. (2021)

    Vergeleek mindfulnessoefeningen met alleen audio en met een VR-omgeving. Deelnemers rapporteerden minder stemmingsverstoring met VR (wanneer VR na audio werd aangeboden) en gaven aan zich met VR beter betrokken te voelen.

    Een aanwijzing dat de visuele, immersieve laag iets kan toevoegen aan bestaande ontspanningsoefeningen.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Gecontroleerde studieVolwassenen

    Villani & Riva (2012)

    Testte een stressmanagementprotocol via VR, video en audio. Alle drie de vormen hielpen bij stressmanagement; de VR-variant liet de grootste psychofysiologische verbeteringen zien.

    Een vroege studie naar VR als drager van begeleide ontspannings- en verbeeldingsoefeningen.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Mixed-methods studie21 jongvolwassenen (18–25 jaar)

    McGarry e.a. (2023)

    Mat hartslag en ervaringen rond een immersieve VR-sessie. De hartslag daalde tijdens de sessie en deelnemers beschreven zich ontspannen en ‘op een andere plek’ te voelen.

    Laat zien hoe immersie kan helpen om even afstand te nemen van de dagelijkse omgeving. Kleine steekproef.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Systematische review19 studies, 1.278 deelnemers (algemene bevolking)

    Riches e.a. (2021)

    Vond aanwijzingen voor haalbaarheid, acceptatie en kortetermijneffecten van VR-ontspanning op stress. De auteurs wijzen op beperkingen: weinig gerandomiseerde studies en weinig gegevens over de lange termijn.

    Een belangrijke basis voor VR-ontspanning als kortdurend, preventief moment.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Systematische reviewStudies naar welzijn op de werkplek

    Riches e.a. (2023)

    Bundelde onderzoek naar VR en immersieve technologie voor werkplekwelzijn. De resultaten zijn veelbelovend, maar interventies waren vaak kort, vonden vaak in een labsetting plaats en hadden weinig follow-up.

    Relevant voor organisaties die VR overwegen als onderdeel van welzijnsbeleid.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Haalbaarheidsstudie20 medewerkers in de ggz

    Williams e.a. (2024)

    Onderzocht VR-ontspanning voor medewerkers in complexe zorgsettings. Deelnemers rapporteerden na de sessies een beter welbevinden en minder psychisch ongemak; de aanpak bleek haalbaar en acceptabel.

    Een indicatie dat VR-ontspanning ook in drukke werkomgevingen inpasbaar kan zijn.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Pilotstudie (voor- en nameting)35 spoedeisende-hulpartsen

    Birrenbach e.a. (2025)

    Een VR-meditatie van 6–8 minuten tijdens het werk. De ervaren stress daalde direct na de sessie (mediaan van 4 naar 2 op een schaal van 0–10), met weinig bijwerkingen.

    Een aanwijzing dat ook korte VR-momenten merkbaar kunnen zijn. Er was geen controlegroep.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Pilotstudie (voor- en nameting)90 zorgprofessionals, 83 rondden het programma af

    Ferrer Costa e.a. (2024)

    Acht wekelijkse VR-sessies van 10–13 minuten gericht op mindfulness en emotiemanagement. De onderzoekers rapporteren verbeteringen op burn-out- en bevlogenheidsschalen (MBI en UWES).

    Een eerste aanwijzing voor VR binnen een terugkerend programma. Zonder controlegroep, dus voorlopig.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)

Wat we hieruit opmaken

VR-ontspanning lijkt haalbaar, wordt goed ontvangen en kan op korte termijn de ervaren stress verminderen, ook in korte sessies van enkele minuten. Dat maakt VR interessant voor preventieve toepassingen. Over effecten op langere termijn, en over de behandeling van burn-out, is nog weinig bekend.

Onderzoek

VR bij depressieve klachten

Ook hier is het onderzoek divers: van kleine proof-of-conceptstudies tot reviews en meta-reviews. Sommige studies onderzoeken VR binnen een professionele behandeling, andere VR-ontspanning als aanvulling. Let op: niet elke studie hieronder gaat specifiek over depressie of over VR.

  • Open proof-of-conceptstudie15 patiënten met depressie

    Falconer e.a. (2016)

    Deelnemers oefenden zelfcompassie via ‘embodiment’ in VR: ze gaven compassie vanuit één virtueel lichaam en ontvingen die vanuit een ander. Depressieve klachten en zelfkritiek namen af en zelfcompassie nam toe. De auteurs noemen de resultaten voorlopig.

    Illustreert een mechanisme dat in VR mogelijk is, maar vraagt om gecontroleerd vervolgonderzoek.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Gerandomiseerde gecontroleerde trial116 mensen met een psychotische stoornis

    Pot-Kolder e.a. (2018)

    Vergeleek VR-cognitieve gedragstherapie (16 sessies) met een wachtlijst, naast de reguliere behandeling. VR-CGT verminderde paranoïde gedachten en momentane angst. Dit is geen depressiestudie, maar wel een sterk voorbeeld van CGT die via VR wordt aangeboden.

    Laat zien wat VR binnen een professionele behandeling kan betekenen. Onder begeleiding van behandelaars.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Gerandomiseerde gecontroleerde trial60 oudere vrouwen met depressieve symptomen

    Cieślik e.a. (2023)

    Acht immersieve VR-ontspanningssessies werden vergeleken met groepsontspanning, beide naast een beweegprogramma. De VR-groep liet een grotere afname zien op de Geriatric Depression Scale en de HADS.

    Een aanwijzing dat esthetische, rustgevende VR-omgevingen een aanvullende rol kunnen spelen.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Scoping reviewStudies naar VR bij depressie en angst

    Baghaei e.a. (2021)

    Brengt onderzoek naar VR ter ondersteuning van de behandeling van depressie en angst in kaart. Veel studies rapporteren symptoomvermindering, met name wanneer VR wordt gecombineerd met principes uit de cognitieve gedragstherapie.

    Wijst op de mogelijke waarde van VR voor mensen die een drempel ervaren om hulp te zoeken.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Systematische reviewStudies naar VR bij psychische aandoeningen

    Wiebe e.a. (2022)

    Een breed overzicht van VR in diagnostiek en therapie. Voor depressie lijkt VR veelbelovend voor onder meer gedragsactivatie en zelfcompassietraining, maar de auteurs vragen om meer gecontroleerde studies met grotere groepen.

    Onderstreept dat het veld groeit, en dat sterker bewijs nog nodig is.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Systematische reviewGerandomiseerde studies naar VR en gamification

    Jingili e.a. (2023)

    Onderzocht VR- en gamificationinterventies bij angst en depressie. De geïncludeerde studies lieten positieve effecten zien op ten minste één uitkomstmaat; interventies die immersie combineerden met cognitieve technieken leken het meest effectief.

    Sluit aan bij de combinatie van beleving, geluid en begeleide reflectie.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Meta-review van meta-analyses11 meta-analyses

    Dellazizzo e.a. (2020)

    Vat de kwaliteit van het bewijs voor VR-therapieën bij psychiatrische aandoeningen samen. VR-interventies zijn tot nu toe vooral ontwikkeld en onderzocht voor angstgerelateerde stoornissen; voor andere aandoeningen is het bewijs beperkter.

    Plaatst de resultaten in perspectief: het sterkste bewijs ligt bij angst, nog niet bij depressie.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)
  • Systematische review en meta-analyseGerandomiseerde studies bij volwassenen met een depressieve stoornis

    Schiller e.a. (2023)

    Onderzocht ‘virtuele zorg’: zorg op afstand en digitale behandelvormen in brede zin, niet specifiek VR. Er was matig sterk bewijs dat face-to-facebehandeling niet duidelijk betere resultaten gaf dan virtuele behandeling.

    Relevant voor digitale toegankelijkheid van zorg, maar geen bewijs voor VR op zich.

    Bekijk de publicatie(opent in een nieuw tabblad)

Wat we hieruit opmaken

Er zijn positieve aanwijzingen dat VR kan bijdragen aan de ondersteuning van mensen met depressieve klachten, met name in combinatie met technieken uit de cognitieve gedragstherapie en onder begeleiding. Het bewijs is nog in ontwikkeling: onderzoekers vragen om grotere, gecontroleerde studies.

Drie soorten bewijs, bewust uit elkaar gehouden

Om eerlijk te zijn over wat we weten, maken we steeds onderscheid tussen drie niveaus.

  1. 1

    Algemeen VR-onderzoek

    Onderzoek naar VR-ontspanning en immersie in het algemeen, bijvoorbeeld het effect van een rustige virtuele omgeving op ervaren stress.

  2. 2

    Psychologische interventies via VR

    Onderzoek naar specifieke behandelvormen in VR, zoals VR-cognitieve gedragstherapie onder begeleiding van behandelaars.

  3. 3

    Dream Fiction zelf

    Onderzoek naar onze eigen ervaringen. Dit is nog niet uitgevoerd: de ervaringen zijn niet klinisch gevalideerd.

Over het bewijs voor Dream Fiction zelf

De onderzoeken op deze pagina tonen niet aan dat Dream Fiction zelf effectief is. Ze vormen de wetenschappelijke context waarbinnen we onze ervaringen ontwerpen. We zoeken actief samenwerking met zorg- en onderzoekspartners om onze ervaringen zorgvuldig te evalueren.

Onze ontwerpprincipes en de stand van het bewijs

We laten ons inspireren door verschillende benaderingen. Die zijn niet allemaal even goed onderbouwd, en dat zeggen we er graag eerlijk bij.

Ontwerpprincipes en de stand van het wetenschappelijk bewijs
Ontspanning in VRGroeiend bewijsGebruik: Rustige werelden, adaptieve soundscapes en een rustig tempo.Bewijs: Reviews tonen aanwijzingen voor haalbaarheid en kortetermijneffecten op stress. Langetermijnbewijs is beperkt.
Elementen geïnspireerd op CGTSterk bewijs voor CGT zelfGebruik: Begeleide reflectie en aandacht voor gedachten en gevoelens.Bewijs: Cognitieve gedragstherapie is een gevestigde, goed onderzochte behandeling. Onze ervaringen bevatten geïnspireerde elementen, maar zijn géén CGT-behandeling.
Aandacht en emotioneel bewustzijnWisselend bewijsGebruik: De aandacht verschuiven van alledaagse prikkels naar beeld, geluid en het eigen gevoel.Bewijs: Ondersteund door onderzoek naar ontspanning en mindfulness, ook via VR. De kwaliteit van studies wisselt.
Geselecteerde NLP-techniekenZwak bewijsGebruik: Een beperkte selectie verbeeldings- en communicatietechnieken in de vertelling.Bewijs: De wetenschappelijke onderbouwing van Neuro-Linguïstisch Programmeren is zwak. We presenteren deze technieken daarom niet als werkzaam klinisch mechanisme.

Kansen en grenzen

Kansen

  • Laagdrempelige, individuele momenten van rust
  • Inzet in zowel preventie als binnen begeleide trajecten
  • Mogelijk vroeger ingrijpen, voordat klachten escaleren
  • Toekomstig: biofeedback en meer persoonlijke ervaringen

Grenzen

  • Niet iedereen verdraagt VR; cybersickness komt voor
  • Bewijs is vaak kortetermijn en uit kleine studies
  • Hardware is nodig, en privacy moet goed geborgd zijn
  • VR vervangt geen professionele zorg
Lees meer over de voordelen en grenzen van VR

Bronnen

De onderstaande publicaties vormen de basis van het NeuroVR-onderzoeksrapport van Dream Fiction. Samenvattingen op deze pagina zijn bewust voorzichtig geformuleerd; raadpleeg voor details altijd de oorspronkelijke publicatie.

VR bij stress en burn-out

  1. Soh, D. J. H., Ong, C. H., Fan, Q., Seah, D. J. L., Henderson, S. L., Jeevanandam, L., & Doshi, K. (2021). Exploring the use of virtual reality for the delivery and practice of stress-management exercises. Frontiers in Psychology, 12, 640341. doi.org/10.3389/fpsyg.2021.640341 (opent in een nieuw tabblad)
  2. Villani, D., & Riva, G. (2012). Does interactive media enhance the management of stress? Suggestions from a controlled study. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 15(1), 24–30. doi.org/10.1089/cyber.2011.0141 (opent in een nieuw tabblad)
  3. McGarry, S., Brown, A., Gardner, M., Plowright, C., Skou, R., & Thompson, C. (2023). Immersive virtual reality: An effective strategy for reducing stress in young adults. British Journal of Occupational Therapy, 86(8), 560–567. doi.org/10.1177/03080226231165644 (opent in een nieuw tabblad)
  4. Riches, S., Azevedo, L., Bird, L., Pisani, S., & Valmaggia, L. (2021). Virtual reality relaxation for the general population: A systematic review. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 56(10), 1707–1727. doi.org/10.1007/s00127-021-02110-z (opent in een nieuw tabblad)
  5. Riches, S., Taylor, L., Jeyarajaguru, P., Veling, W., & Valmaggia, L. (2023). Virtual reality and immersive technologies to promote workplace wellbeing: A systematic review. Journal of Mental Health, 33(2), 253–273. doi.org/10.1080/09638237.2023.2182428 (opent in een nieuw tabblad)
  6. Williams, G., Riaz, M., Drini, E., & Riches, S. (2024). Virtual reality relaxation for mental health staff in complex care services: A feasibility and acceptability study. Mental Health & Prevention, 33, 200318. doi.org/10.1016/j.mhp.2023.200318 (opent in een nieuw tabblad)
  7. Birrenbach, T., Häni, S., Jegerlehner, S., Schober, S., Exadaktylos, A. K., & Sauter, T. C. (2025). Feasibility, subjective effectiveness, and acceptance of short virtual reality relaxation breaks for immediate perceived stress reduction in emergency physicians. JMIR XR and Spatial Computing, 2, e72605. doi.org/10.2196/72605 (opent in een nieuw tabblad)
  8. Ferrer Costa, J., Moran, N., Garcia Marti, C., Colmenares Hernandez, L. J., Ciorba Ciorba, F. R., & Ciudad, M. J. (2024). Immediate impact of an 8-week virtual reality educational program on burnout and work engagement among health care professionals: Pre-post pilot study. JMIR XR and Spatial Computing, 1, e55678. doi.org/10.2196/55678 (opent in een nieuw tabblad)

VR bij depressieve klachten

  1. Falconer, C. J., Rovira, A., King, J. A., Gilbert, P., Antley, A., Fearon, P., Ralph, N., Slater, M., & Brewin, C. R. (2016). Embodying self-compassion within virtual reality and its effects on patients with depression. BJPsych Open, 2(1), 74–80. doi.org/10.1192/bjpo.bp.115.002147 (opent in een nieuw tabblad)
  2. Pot-Kolder, R. M. C. A., Geraets, C. N. W., Veling, W., van Beilen, M., Staring, A. B. P., Gijsman, H. J., Delespaul, P. A. E. G., & van der Gaag, M. (2018). Virtual-reality-based cognitive behavioural therapy versus waiting list control for paranoid ideation and social avoidance in patients with psychotic disorders: A single-blind randomised controlled trial. The Lancet Psychiatry, 5(3), 217–226. research.vu.nl/en/publications/virtual-reality-based-cognitive-behavioural-therapy-versus-waitin/ (opent in een nieuw tabblad)
  3. Cieślik, B., Juszko, K., Kiper, P., & Szczepańska-Gieracha, J. (2023). Immersive virtual reality as support for the mental health of elderly women: A randomized controlled trial. Virtual Reality, 27(3), 2133–2143. doi.org/10.1007/s10055-023-00797-w (opent in een nieuw tabblad)
  4. Baghaei, N., Chitale, V., Hlasnik, A., Stemmet, L., Liang, H.-N., & Porter, R. (2021). Virtual reality for supporting the treatment of depression and anxiety: Scoping review. JMIR Mental Health, 8(9), e29681. doi.org/10.2196/29681 (opent in een nieuw tabblad)
  5. Wiebe, A., Kannen, K., Selaskowski, B., Mehren, A., Thöne, A.-K., Pramme, L., … Braun, N. (2022). Virtual reality in the diagnostic and therapy for mental disorders: A systematic review. Clinical Psychology Review, 98, 102213. doi.org/10.1016/j.cpr.2022.102213 (opent in een nieuw tabblad)
  6. Jingili, N., Oyelere, S. S., Nyström, M. B. T., & Anyshchenko, L. (2023). A systematic review on the efficacy of virtual reality and gamification interventions for managing anxiety and depression. Frontiers in Digital Health, 5, 1239435. doi.org/10.3389/fdgth.2023.1239435 (opent in een nieuw tabblad)
  7. Dellazizzo, L., Potvin, S., Luigi, M., & Dumais, A. (2020). Evidence on virtual reality–based therapies for psychiatric disorders: Meta-review of meta-analyses. Journal of Medical Internet Research, 22(8), e20889. doi.org/10.2196/20889 (opent in een nieuw tabblad)
  8. Schiller, C. E., Prim, J., Bauer, A. E., Lux, L., Lundegard, L. C., Kang, M., … Gaynes, B. N. (2023). Efficacy of virtual care for depressive disorders: Systematic review and meta-analysis. JMIR Mental Health, 10, e38955. doi.org/10.2196/38955 (opent in een nieuw tabblad)
Vraag een vrijblijvende demo aanSamenwerken aan onderzoek

Vrijblijvende demo op locatie

Ervaar zelf wat VR kan betekenen voor mentale gezondheid.

Tijdens een vrijblijvende demo op locatie laten we de ervaring zien en gaan we graag in gesprek over onderzoek, toepassing en verantwoord gebruik.

Vraag een vrijblijvende demo aan